Cách dùng not only but also trong tiếng Anh

Đinh Văn Phước

24 tháng 3, 2025

Cách dùng not only but also trong tiếng Anh

Học viên Việt Nam thường gặp khó khăn khi sử dụng cấu trúc "not only...but also" trong giao tiếp tiếng Anh. Vấn đề phổ biến nhất là đặt sai vị trí từ, phá vỡ quy tắc song song (parallelism), hoặc thiếu sự tự tin khi áp dụng trong câu phức tạp. Cấu trúc này thực ra không quá phức tạp nếu nắm được cơ chế hoạt động cốt lõi và luyện tập đúng phương pháp.

Cấu trúc cơ bản và vị trí từ

Cấu trúc "not only...but also" thuộc nhóm correlative conjunctions (liên từ tương quan), hoạt động theo cơ chế liên kết hai thành phần có tầm quan trọng tương đương nhau. Điều này khác với các liên từ đơn như "and" hay "or" chỉ cần nối hai thành phần bất kỳ. Trong cấu trúc này, "not only" và "but also" đóng vai trò như hai cực của một nam châm — chúng phải cân đối về vị trí và loại từ nối.

Vị trí của "not only" được quyết định bởi loại từ nó nối. Nếu nối hai danh từ, "not only" đặt trước danh từ thứ nhất. Ví dụ: "She speaks not only English but also Spanish" — ở đây "English" và "Spanish" cùng là danh từ. Cơ chế này áp dụng tương tự với động từ, tính từ, hoặc cả mệnh đề. Khi nối mệnh đề, "not only" xuất hiện ngay sau trợ động từ đầu tiên: "He not only passed the exam but also got the highest score."

Điểm mấu chốt mà nhiều người Việt bỏ qua là vị trí của "also". Từ "also" có thể đứng ngay sau "but" hoặc tách ra một chút, nhưng phải giữ nguyên chức năng nhấn mạnh thành phần thứ hai. Trong văn viết trang trọng, các nhà ngôn ngữ học khuyến nghị viết liền "but also" để tạo sự đồng nhất, trong khi văn nói có thể tách: "not only...but X also." Tuy nhiên, sự khác biệt này chỉ là sắc thái, không ảnh hưởng đến ngữ pháp cơ bản.

Nguyên tắc song song (parallelism) trong not only but also

Quy tắc parallelism (song hành) là cơ chế quan trọng nhất khi dùng "not only...but also". Nguyên lý này yêu cầu hai thành phần được nối phải cùng loại từ, cùng cấu trúc ngữ pháp. Não bộ người đọc/người nghe dự kiến một sự cân đối — khi "not only" giới thiệu một danh từ, "but also" phải nối tiếp một danh từ tương tự. Nếu phá vỡ quy tắc này, câu sẽ mất đi tính logic và gây cảm giác "gãy" trong luồng thông tin.

Ví dụ cụ thể: câu đúng "She is not only smart but also kind" — "smart" và "kind" cùng là tính từ. Sai nếu viết "She is not only smart but also a kind person" — vì "smart" là tính từ trong khi "a kind person" là cụm danh từ. Đội ngũ biên tập Best Knowledge nhận thấy lỗi này chiếm đến 70% sai sót trong bài viết của học viên Việt khi luyện tập IELTS Writing Task 2.

Cơ chế song hành này hoạt động ở mọi cấp độ: từ vựng, cụm từ, đến cả mệnh đề hoàn chỉnh. Khi nối hai mệnh đề, cả hai phải có cấu trúc chủ ngữ-động từ tương đồng. Câu "Not only did he finish the project on time, but he also presented it confidently" là đúng vì cả hai mệnh đề đều dùng quá khứ và chủ ngữ "he". Nếu viết "Not only did he finish the project on time, but also she presented it" sẽ sai vì chủ ngữ thay đổi không được đối xứng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bài thi IELTS — giám khảo đánh giá cao khả năng duy trì cấu trúc đồng nhất xuyên suốt đoạn văn.

Đảo ngữ với not only...but also ở đầu câu

Khi "not only" xuất hiện ở đầu câu, tiếng Anh áp dụng cơ chế inversion (đảo ngữ) — việc đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ. Đây là đặc điểm của văn viết trang trọng, thường thấy trong academic writing hoặc bài báo chuyên sâu. Nguyên lý hoạt động: câu khẳng định bình thường "She not only speaks English but also teaches it" sẽ trở thành "Not only does she speak English, but she also teaches it" khi đảo.

Cơ chế đảo ngữ này tương tự như các cấu trúc nhấn mạnh khác như "Never have I seen..." hay "Rarely does he..." — trợ động từ (do, does, did, has, have, can, will, must) được đẩy lên trước chủ ngữ để tạo nhịp điệu nhấn mạnh. Điều quan trọng cần lưu ý: chỉ đảo ngữ ở mệnh đề chứa "not alone", mệnh đề sau "but also" giữ nguyên trật tự. Ví dụ: "Not only can he speak three languages, but he also writes them fluently" — chỉ "can" đảo lên trước "he", còn mệnh đề thứ hai giữ nguyên.

Trong thực tế giảng dạy, học viên thường nhầm lẫn khi không có trợ động từ rõ ràng. Với câu "He not only wrote the report but also presented it," khi đảo ngữ phải thêm "did" vì động từ chính "wrote" ở quá khứ: "Not only did he write the report, but he also presented it." Best Knowledge quan sát thấy học viên thường quên thêm trợ động từ này, dẫn đến câu sai ngữ pháp khi cố gắng dùng cấu trúc trang trọng. Mẹo nhớ: nếu câu không có can/will/must/should, luôn dùng do/does/did tương ứng với thì.

Các lỗi thường gặp và cách tránh

Lỗi phổ biến nhất là dangling parallelism — khi hai thành phần được nối không tương đồng về loại từ. Ví dụ điển hình: "Not only does she study hard, but also she participates in activities." Sai vì "study hard" là động từ, "participates in activities" là động từ, nhưng vị trí "also" đặt sai. Câu đúng: "Not only does she study hard, but she also participates in activities." hoặc đơn giản hơn "She not only studies hard but also participates in activities."

Lỗi thứ hai là subject-verb disagreement sau "but also". Nhiều học viên nghĩ động từ sau "but also" phải chia theo chủ ngữ thứ nhất, nhưng thực tế động từ phải chia theo chủ ngữ gần nhất. Ví dụ: "Not only the teacher but also the students are present" — đúng vì "are" chia theo "students" (số nhiều). Nếu viết "...is present" sẽ sai dù "teacher" là số ít. Đây là điểm nhấn mà Quan điểm của Best Knowledge dựa trên nguyên tắc ngữ pháp tiếng Anh hiện đại: liên từ tương quan tuân theo quy tắc "proximity rule" — chia theo chủ ngữ gần nhất.

Lỗi thứ ba là lạm dụng trong văn nói. Cấu trúc "not only...but also" tạo sự trang trọng, dùng quá nhiều trong giao tiếp hàng ngày sẽ nghe unnatural. Trong văn nói, người bản xứ thường dùng đơn giản hơn: "He speaks English and Spanish" thay vì "He speaks not only English but also Spanish." Quy tắc thực tế: chỉ dùng khi thực sự muốn nhấn mạnh hai yếu tố đều quan trọng. Nếu không cần nhấn mạnh, "and" hoặc "as well as" là lựa chọn tự nhiên hơn.

Câu hỏi thường gặp

Not only...but also có thể nối nhiều hơn hai thành phần không?

Có, nhưng cấu trúc sẽ trở nên phức tạp hơn. Ví dụ: "He speaks not only English, Spanish, and French but also German and Italian." Tuy nhiên, trong thực tế, người viết thường tách thành nhiều câu nhỏ để tránh luồng thông tin bị rối. Theo Best Knowledge, chỉ nên nối hai thành phần chính để giữ tính rõ ràng — nếu cần liệt kê nhiều, dùng "as well as" hoặc list với dấu phẩy sẽ tốt hơn.

Có sự khác nhau giữa not only...but also và neither...nor không?

Có, điểm khác biệt nằm ở tính khẳng định/phủ định. "Not only...but also" là cấu trúc khẳng định (cả hai đều đúng), trong khi "neither...nor" là phủ định (cả hai đều sai). Ví dụ: "Neither he nor I am going" (không ai đi cả) so với "Not only he but also I am going" (cả hai cùng đi). Cả hai đều tuân thủ quy tắc song hành và proximity rule.

Trong IELTS Writing, dùng cấu trúc này có giúp tăng điểm không?

Có, nhưng phải đúng ngữ pháp và phù hợp ngữ cảnh. Giám khảo IELTS đánh giá cao sự đa dạng trong cấu trúc câu, và "not only...but also" cho thấy khả năng sử dụng liên từ tương quan thành thạo. Tuy nhiên, dùng sai sẽ gây mất điểm thay vì cộng điểm. Lời khuyên: luyện tập trong bài viết trước khi áp dụng trong thi thật, luôn check parallelism và subject-verb agreement sau khi viết xong câu.